Từ hai con cá đổng giá 168.000 đồng đến những chuyến hàng thực phẩm gửi từ quê lên thành phố, nhu cầu tìm mua đặc sản địa phương ngày càng tăng, nhưng việc xác minh chất lượng vẫn là bài toán đáng chú ý.

Chị Phan Thy, sống tại phường Tây Thạnh, TPHCM, bất ngờ khi mua hai con cá đổng, còn gọi là cá hường, với giá 168.000 đồng tại một cửa hàng hải sản vận chuyển từ Quảng Ngãi vào. Trong khi đó, loại cá này ở chợ truyền thống thường có giá khoảng 100.000-120.000 đồng/kg. Hai trái thanh long nhỏ giá 70.000 đồng cũng khiến chị ngạc nhiên. Tổng hóa đơn buổi đi chợ vượt 1 triệu đồng, đủ thực phẩm cho gia đình sử dụng trong ba ngày, chưa tính rau củ mua bổ sung hằng ngày.

Câu chuyện của chị Thy thu hút hàng nghìn bình luận trên mạng xã hội, phản ánh xu hướng người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao hơn để mua thực phẩm được giới thiệu là hàng quê, hàng vườn nhà hoặc có nguồn gốc từ các địa phương. Thị trường này ngày càng đa dạng, từ cửa hàng đặc sản vùng miền đến các nhóm mua bán trong chung cư, người kinh doanh nhỏ lẻ và những gia đình nhận gửi thực phẩm từ quê lên thành phố.

Chị Trần Ngọc Nga ở phường Hiệp Bình, TPHCM, dù sống gần chợ Bình Triệu, vẫn thường nhờ mẹ mua thực phẩm tại Gia Lai rồi gửi theo xe khách vào. Mỗi tháng, gia đình nhận khoảng ba thùng hàng gồm thịt heo, thịt bò, gà, cá biển và rau củ quả. Ngoài thực phẩm mua tại chợ quê, số hàng còn có gà do gia đình tự nuôi, gạo xát rối và rau trồng trong vườn. Chị Nga cho biết việc thường xuyên tiếp nhận thông tin về thực phẩm không bảo đảm chất lượng khiến chị quan tâm hơn đến nguồn gốc đồ ăn của gia đình.

Gia đình anh Nguyễn Đình Ba ở phường Tăng Nhơn Phú cũng duy trì thói quen mua thực phẩm từ các cửa hàng chuyên bán đồ vườn nhà từ năm 2023, thậm chí sắm riêng tủ đông để bảo quản thực phẩm theo mùa. Tuy nhiên, dù người mua sẵn sàng chi tiền triệu, chất lượng nhiều sản phẩm vẫn chủ yếu được đánh giá qua lời giới thiệu của người bán và kinh nghiệm cá nhân, thay vì chứng nhận xuất xứ hoặc tài liệu chứng minh quy trình sản xuất. “Mua thực phẩm sạch kiểu nhà quê thì người mua tin người bán là chính, giá cả cũng thất thường, không có khung tham chiếu nào cả”, chị Nga thừa nhận.

Chị Dương Phan, người kinh doanh hải sản đánh bắt tại Hòn Sơn, An Giang, cho rằng quy mô kinh doanh nhỏ, sản lượng hạn chế là một trong những nguyên nhân khiến thực phẩm từ các tỉnh chuyển lên TPHCM có giá cao. Với hoạt động của chị, mỗi thùng xốp vận chuyển hải sản vào thành phố tốn khoảng 70.000 đồng; phí giao hàng tận nhà dao động 10.000-15.000 đồng/kg tùy thời điểm, chưa kể đóng gói và hao hụt trong quá trình vận chuyển. Những khoản chi này khiến giá bán cao hơn mặt bằng tại chợ truyền thống hoặc siêu thị. Đổi lại, người mua kỳ vọng thực phẩm tươi ngon, có nguồn gốc cụ thể và giữ được hương vị đặc trưng của địa phương.

Nắm bắt nhu cầu, một số nông dân và hợp tác xã đang chuyển từ bán nguyên liệu thô cho thương lái sang chế biến, đóng gói và phân phối trực tiếp đến người tiêu dùng. Ông Trầm Minh Thuần, Giám đốc HTX Nông nghiệp Long Hiệp, Vĩnh Long, cho biết trước đây nông dân địa phương chủ yếu trồng lúa, bán gạo nguyên liệu phục vụ xuất khẩu nên thu nhập chịu tác động từ biến động thị trường. Những năm gần đây, xã viên sử dụng một phần lúa từ vùng canh tác lúa – tôm để chế biến, đóng gói gạo và bán trực tiếp. Dù sản lượng chưa lớn, cách làm này giúp HTX xây dựng sản phẩm mang đặc trưng địa phương, đồng thời tạo đầu ra với giá bán cao hơn so với bán nguyên liệu tại ruộng.

Tương tự, chị Nguyễn Thị Thúy An, HTX Nông nghiệp Du lịch cộng đồng Tràm Chim, Vĩnh Long, cho biết đơn vị đang phát triển gạo sạch đóng gói từ mô hình lúa – tôm theo mùa nước tự nhiên. Theo chị, bên cạnh việc nâng cao chất lượng, thị trường cần thêm những địa chỉ phân phối thực phẩm sạch và đặc sản địa phương, nhất là tại các đô thị lớn. Kênh tiêu thụ phù hợp sẽ giúp người mua thuận tiện tiếp cận sản phẩm có thông tin nguồn gốc rõ ràng, đồng thời tạo điều kiện để các HTX mở rộng thị trường.

Tại Hội nghị Ngày Lương thực thế giới năm 2026 tổ chức ở TPHCM, ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cũng đề cập nhu cầu phát triển các địa chỉ cung cấp thực phẩm sạch, an toàn theo hướng kết nối trực tiếp người sản xuất với người tiêu dùng. Khi thông tin về nguồn gốc, quy trình sản xuất và chất lượng được công khai, người mua có thêm căn cứ lựa chọn, còn những cơ sở sản xuất nghiêm túc có cơ hội nâng cao giá trị nông sản và cải thiện thu nhập.

Xu hướng săn thực phẩm quê cho thấy người tiêu dùng ngày càng chú trọng nguồn gốc và sự tin cậy. Tuy nhiên, mức giá cao tự nó không bảo đảm sản phẩm an toàn hay sạch. Để niềm tin không chỉ dựa vào lời giới thiệu, thông tin xuất xứ, quy trình sản xuất và chất lượng cần được minh bạch hơn, qua đó giúp người mua có cơ sở đánh giá và lựa chọn thực phẩm phù hợp.

Tâm Thanh (tổng hợp)