Bom GBU–43/B, gọi là “Mẹ của các loại bom”, có thể phá hủy công trình và phương tiện trên diện rộng. Tuy nhiên, loại bom này không thiết kế xuyên sâu lòng đất, khiến hiệu quả với các cơ sở hạt nhân kiên cố của Iran vẫn là dấu hỏi.

Theo CNN ngày 15/10, các quan chức giấu tên cho biết Mỹ đang xem xét khả năng sử dụng bom GBU-43/B để tấn công hạ tầng năng lượng và các cơ sở hạt nhân của Iran, trong đó có khu vực Núi Pickaxe, nếu Tổng thống Donald Trump quyết định nối lại hoạt động quân sự. Đây là phương án được cân nhắc, chưa đồng nghĩa Mỹ đã quyết định triển khai vũ khí này.

GBU-43/B được Không quân Mỹ phát triển trong giai đoạn 2002-2003. Bom dài khoảng 9,17 m, đường kính 103 cm, nặng gần 10 tấn và chứa khoảng 8,5 tấn thuốc nổ H-6. Với sức công phá lớn, MOAB được thiết kế để đánh mục tiêu trên diện rộng, đặc biệt là lực lượng, phương tiện và công trình có khả năng bảo vệ hạn chế.

Dù thường được gọi là siêu bom, GBU-43/B không phải vũ khí xuyên phá chuyên dụng. Bom được thả từ máy bay vận tải quân sự như C-130 Hercules hoặc MC-130, sử dụng hệ thống dẫn đường GPS và kích nổ gần mặt đất. Vụ nổ tạo ra sóng xung kích mạnh, có thể phá hủy nhà cửa, phương tiện hạng nhẹ và gây thiệt hại nghiêm trọng cho các mục tiêu trong khu vực ảnh hưởng.

Theo chuyên trang quân sự National Interest, vụ nổ MOAB có thể gây thiệt hại nghiêm trọng trong phạm vi rộng: sự sống có thể bị đe dọa trong bán kính khoảng 150 m, nhà cửa và cây cối bị phá hủy, còn xe cơ giới hạng nhẹ có thể chịu ảnh hưởng ở khoảng cách xa hơn. Sóng xung kích và chấn động có thể lan tới khoảng 2,5 km, tùy điều kiện địa hình và cấu trúc công trình.

Cơ chế gây sát thương của MOAB chủ yếu dựa vào áp suất tăng đột ngột và sóng xung kích. Vì vậy, loại bom này phù hợp hơn với mục tiêu trên mặt đất hoặc công trình gần mặt đất, thay vì các cơ sở nằm sâu dưới những lớp đá kiên cố. Khả năng phá hủy thực tế còn phụ thuộc vào địa hình, kết cấu công trình và khoảng cách đến điểm nổ; không thể xem các bán kính được công bố là ranh giới thiệt hại cố định.

Sự khác biệt này khiến MOAB khó giải quyết bài toán tại các cơ sở hạt nhân được bảo vệ sâu dưới lòng đất. Theo CNN, khu vực Núi Pickaxe được cho là nằm dưới nhiều lớp đá granite, đến mức bom xuyên phá GBU-57 MOP cũng có thể gặp khó khăn khi tiếp cận mục tiêu. Trong khi đó, MOAB không được thiết kế để xuyên qua những lớp đá như vậy.

Mỹ từng sử dụng GBU-43/B trong chiến đấu vào ngày 13/4/2017, khi tập kích mạng lưới đường hầm của tổ chức Nhà nước Hồi giáo tự xưng (IS) tại tỉnh Nangarhar, Afghanistan. Theo thông tin được công bố khi đó, cuộc tấn công khiến 36 tay súng IS thiệt mạng và phá hủy các đường hầm cùng nhiều vũ khí, đạn dược. Đây là lần sử dụng thực chiến đầu tiên và duy nhất của MOAB được nêu trong bài viết nguồn.

Ngoài khả năng phá hủy vật chất, MOAB còn được xem là phương tiện gây sức ép tâm lý. Trong giai đoạn phát triển, các quan chức quân sự Mỹ từng kỳ vọng tiếng nổ và sức công phá của bom có thể khiến đối phương hoang mang, suy giảm ý chí chiến đấu. Tuy nhiên, tác động tâm lý không đồng nghĩa với việc đạt được mục tiêu quân sự hoặc buộc đối phương đầu hàng.

Việc sử dụng MOAB tại Iran cũng đặt ra rủi ro về thương vong dân thường, nhất là nếu mục tiêu nằm gần khu dân cư hoặc các công trình phục vụ dân sinh. Một vụ nổ trên diện rộng có thể gây thiệt hại ngoài dự kiến, trong khi hiệu quả đối với cơ sở ngầm kiên cố chưa được bảo đảm. Vì vậy, quyết định sử dụng loại bom này không chỉ liên quan đến sức công phá mà còn đến mục tiêu chiến dịch, mức độ thiệt hại có thể xảy ra và trách nhiệm bảo vệ dân thường theo luật nhân đạo quốc tế.

Theo các quan chức được CNN dẫn lời, MOAB có thể là một lựa chọn nhằm tạo sức ép trong trường hợp Washington nối lại chiến dịch quân sự. Tuy nhiên, bản thân loại bom này khó có thể thay thế vũ khí xuyên phá chuyên dụng khi mục tiêu nằm sâu dưới lòng đất, cũng chưa có cơ sở để khẳng định việc triển khai nó sẽ giúp Mỹ đạt được thắng lợi chiến lược.

Tâm Thanh (tổng hợp)